Nieuwe ronde proeftuinwijken onderstreept belang innovatieve modellen in Warmtewet

Waterstof, groen gas, elektrische warmtepompen en maar liefst veertien warmtenetten. De Warmtecoalitie is zeer verheugd met het besluit van Minister Ollongren om nog eens 19 wijken aardgasvrij te maken. Nadat vorig jaar al 27 wijken de status ‘Aardgasvrije Wijk’ kregen, staat het totaal sinds vorige week op 46. Namens alle 49 leden van de Warmtecoalitie feliciteren wij hierbij alle gemeenten, projectpartners, en natuurlijk de inwoners, die vandaag met hun aardgasvrije avontuur gaan beginnen.

Een eerste blik op de veertien projecten met warmtenetten leert ons dat Minister Ollongren de komende periode ervaring op wil doen met verschillende samenwerkingsmodellen. In Arnhem wordt gekozen voor een open warmtenet, in Nijmegen voor een modulair systeem met een coöperatieve aanpak, in Roermond een slim energie-net en in Den Bosch voor een bottom-up initiatief met stap-voor-stap opschaling.

Deze nieuwe projecten laten zien hoe belangrijk het is dat dergelijke innovatieve modellen ook in de nieuwe Warmtewet 2.0 mogelijk blijven. ENGIE en Enpuls over de proeftuin in Roermond: “In Roermond hebben ENGIE en Enpuls een warmtenet in ontwikkeling in nauwe samenwerking met gemeente, woningcorporatie en bewoners. Juist door het samen te doen, borgen we maatschappelijke randvoorwaarden als wooncomfort, duurzaamheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid. De contouren van warmtewet, die stuurt op één integraal verantwoordelijke partij, maakt deze gelijkwaardige samenwerking onmogelijk”.

In de wijk Elderveld-Noord in Arnhem ontwikkelen de gemeente, woningcorporaties, het waterschap en Firan een warmtenet met restwarmte uit afvalwater van de rioolwaterzuivering. Deze onafhankelijke warmtenetten worden in het huidige wetsvoorstel om onnodige redenen verboden. Wethouder Cathelijne Bouwkamp van de gemeente Arnhem: “In Nederland zijn we met elkaar op zoek naar een eerlijke en betaalbare manier om de energietransitie vorm te geven. Warmtenetten spelen daarin een voorname rol. Waar we echter vanaf moeten is de monopoliepositie van energiebedrijven die warmtenetten beheren en exploiteren. Met de op handen zijnde Warmtewet kunnen we nu regelen dat warmtenetten ‘open netten’ zijn waardoor monopolies voorkomen worden. Op die manier kunnen we ervoor zorgen dat de omslag naar schone en duurzame energie eerlijk en betaalbaar blijft voor iedereen.” 

Met het huidige wetsvoorstel kunnen sommige proeftuinen in de huidige vorm dus niet altijd worden uitgevoerd. Dit is zonde van het maatschappelijk geld wat geïnvesteerd wordt en fnuikend voor het draagvlak. Daarom is het noodzakelijk dat dat het wetsvoorstel zoals het voor de zomer in consultatie is gegaan, wordt aangepast op drie essentiële punten:

Waterstof, groen gas, elektrische warmtepompen en maar liefst veertien warmtenetten. De Warmtecoalitie is zeer verheugd met het besluit van Minister Ollongren om nog eens 19 wijken aardgasvrij te maken. Nadat vorig jaar al 27 wijken de status ‘Aardgasvrije Wijk’ kregen, staat het totaal sinds vorige week op 46. Namens alle 49 leden van de Warmtecoalitie feliciteren wij hierbij alle gemeenten, projectpartners, en natuurlijk de inwoners, die vandaag met hun aardgasvrije avontuur gaan beginnen.

Een eerste blik op de veertien projecten met warmtenetten leert ons dat Minister Ollongren de komende periode ervaring op wil doen met verschillende samenwerkingsmodellen. In Arnhem wordt gekozen voor een open warmtenet, in Nijmegen voor een modulair systeem met een coöperatieve aanpak, in Roermond een slim energie-net en in Den Bosch voor een bottom-up initiatief met stap-voor-stap opschaling.

Deze nieuwe projecten laten zien hoe belangrijk het is dat dergelijke innovatieve modellen ook in de nieuwe Warmtewet 2.0 mogelijk blijven. ENGIE en Enpuls over de proeftuin in Roermond: “In Roermond hebben ENGIE en Enpuls een warmtenet in ontwikkeling in nauwe samenwerking met gemeente, woningcorporatie en bewoners. Juist door het samen te doen, borgen we maatschappelijke randvoorwaarden als wooncomfort, duurzaamheid, betrouwbaarheid en betaalbaarheid. De contouren van warmtewet, die stuurt op één integraal verantwoordelijke partij, maakt deze gelijkwaardige samenwerking onmogelijk”.

In de wijk Elderveld-Noord in Arnhem ontwikkelen de gemeente, woningcorporaties, het waterschap en Firan een warmtenet met restwarmte uit afvalwater van de rioolwaterzuivering. Deze onafhankelijke warmtenetten worden in het huidige wetsvoorstel om onnodige redenen verboden. Wethouder Cathelijne Bouwkamp van de gemeente Arnhem: “In Nederland zijn we met elkaar op zoek naar een eerlijke en betaalbare manier om de energietransitie vorm te geven. Warmtenetten spelen daarin een voorname rol. Waar we echter vanaf moeten is de monopoliepositie van energiebedrijven die warmtenetten beheren en exploiteren. Met de op handen zijnde Warmtewet kunnen we nu regelen dat warmtenetten ‘open netten’ zijn waardoor monopolies voorkomen worden. Op die manier kunnen we ervoor zorgen dat de omslag naar schone en duurzame energie eerlijk en betaalbaar blijft voor iedereen.” 

Met het huidige wetsvoorstel kunnen sommige proeftuinen in de huidige vorm dus niet altijd worden uitgevoerd. Dit is zonde van het maatschappelijk geld wat geïnvesteerd wordt en fnuikend voor het draagvlak. Daarom is het noodzakelijk dat dat het wetsvoorstel zoals het voor de zomer in consultatie is gegaan, wordt aangepast op drie essentiële punten:

  1. De betaalbaarheid voor bewoners moet centraal staan door maatwerk en verschillende samenwerkingsvormen mogelijk te maken.
  2. Open netten moeten mogelijk blijven voor duurzame innovatie en energie coöperaties.
  3. Netwerkbedrijven moeten de mogelijkheid houden om te investeren in warmtenetten.

Warmtecoalitie: ACM had beperkte bewegingsvrijheid in nieuw advies

Warmtecoalitie is verheugd dat de Autoriteit Consument & Markt (ACM) geen grote belemmeringen ziet voor netwerkbedrijven om warmtenetten te beheren en ontwikkelen. Daarnaast onderschrijft de Warmtecoalitie, net als de ACM, het belang van goede borging van de onafhankelijkheid van de netbeheerder, een gelijk speelveld en één aanspreekpunt voor consumenten, overheid en toezichthouder. De Warmtecoalitie reageert hiermee op het derde advies van de ACM over de ordening van de warmtemarkt.

De Warmtecoalitie ziet voor warmtenetten veel potentie om bij te dragen aan het verduurzamen van de gebouwde omgeving, waaronder (bestaande en nieuwbouw) woningen. Daarbij moet verder gekeken worden dan alleen naar klassieke hoge-temperatuur warmtenetten. Ook warmtenetten met een onafhankelijke warmtenetbeheerder (open warmtenetten) moeten mogelijk blijven. Dat moet wel goed georganiseerd zijn erkent ook de Warmtecoalitie. Bestaande samenwerkingen met gescheiden rollen tussen netwerkbedrijven en private energiebedrijven bewijzen nu al dat dergelijke borging goed contractueel vast te leggen is. Verschillende partijen nemen een rol op zich in het warmtenet, maar voor de consument, de overheid en toezichthouder is er één aanspreekpunt, ongeacht de wijze waarop de taken en verantwoordelijkheden binnen de keten zijn verdeeld. Op die manier is in Zaanstad een ‘open warmtenet’ tot stand gekomen en worden vergelijkbare warmtenetten momenteel ontwikkeld, bijvoorbeeld in Delft en Roermond.

De Warmtecoalitie ziet echter ook dat het advies van de ACM uitgaat van de huidige versie van de wetstekst zoals deze geconsulteerd is door het Ministerie van Economische Zaken & Klimaat. De ACM geeft dit zelf ook aan in haar advies. Volgens ons gaf de vraagstelling de ACM beperkte bewegingsvrijheid om verder te kijken dan alleen een scheiding van rollen tussen warmtebedrijf en warmtenetbeheerder binnen een verticaal geïntegreerd warmtenet. Innovatieve warmtenetten komen in de praktijk namelijk tot stand vanuit gelijkwaardige samenwerking. Dergelijke warmtenetten zijn niet slechts een uitbesteding van de aanleg van het warmtenet door het integrale warmtebedrijf aan het netwerkbedrijf.

Doordat de huidige versie van de wetstekst vasthoudt aan dit integrale model wordt snellere ontwikkeling naar een nieuwe generatie ‘open’, modulaire en coöperatieve warmtenetten onwaarschijnlijk.  Juist in deze fase van de warmtetransitie zou er volop perspectief en ruimte geboden moeten worden aan nieuwe initiatieven, flexibele en innovatieve warmte/koude-oplossingen en publiek-private samenwerkingsvormen. De Warmtecoalitie heeft daarom gezamenlijk gereageerd op de consultatie van de Wet collectieve warmtevoorziening (Warmtewet 2.0). Deze reactie kan nagelezen worden via de link.

De Warmtecoalitie bestaat uit ondertussen 46 partijen en vertegenwoordigt de volle breedte van de partijen die nodig zijn om de grootschalige uitrol van warmtenetten te realiseren: gemeenten, marktpartijen, netwerkbedrijven, woningcorporaties, warmte-coöperaties, milieu partijen, consumentenorganisaties en bewonersverenigingen. Vanuit de gezamenlijke overtuiging dat duurzaamheid, draagvlak en innovatie essentiële voorwaarden zijn voor een succesvolle warmtetransitie werken wij dagelijks aan de totstandkoming van nieuwe warmtenetten en -oplossingen.

Wet collectieve warmtevoorziening: warmtecoalitie krijgt het er niet warm van

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) heeft de Wet Collectieve Warmtevoorziening (Warmtewet 2) ter consultatie aangeboden. Voorafgaand aan de consultatie deed de Warmtecoalitie een dringende oproep aan de Tweede Kamer. Warmtenetten bieden veel potentie om woningen te verduurzamen, maar dat gaat niet met alleen klassieke, grootschalige hoge-temperatuur warmtenetten. Daarom moet de wet ruimte laten voor zo veel mogelijk verschillende modellen en concurrentie tussen partijen en oplossingen versterken. De concept-wetteksten stelde de Warmtecoalitie helaas niet gerust en daarom herhalen zij de oproep in een gezamenlijke consultatiereactie: kies in de warmtemarkt niet voor one size fits all. 

Diversiteit, maatwerk en innovatie

De Warmtecoalitie juicht verduurzaming van de warmtemarkt toe en is blij met de aanzet voor een nieuw wettelijk kader om hier handvatten aan te geven. Juist nú zou er volop ruimte geboden moeten worden aan innovatieve stapsgewijs groeiende netten, nieuwe initiatieven, en samenwerkingsvormen. In de contouren van de nieuwe warmtewet, wordt een verplichting gesteld voor integraal verantwoordelijke warmtebedrijven met een aanwijzing voor tientallen jaren. De warmtecoalitie stelt vast dat hiermee de benodigde diversiteit in de warmtemarkt niet voldoende wordt gestimuleerd.  

Wij zijn blij met de door de minister geboden opening in de vraagstelling van de consultatie. Uit de vraagstelling blijkt dat de minister meer samenwerking en meer innovatie een warm hart toedraagt. Het ministerie onderzoekt namelijk hoe omgegaan moet worden met ‘het economische eigendom’ van warmtenetten als die niet bij het warmtebedrijf behoren. Een belangrijke stap, omdat dit de weg openzet voor samenwerkingsverbanden voor warmtenetten met gescheiden rollen tussen productie en levering aan de ene kant en distributie aan de andere. Precies één van het type warmtenetten die verschillende leden van de Warmtecoalitie nu al succesvol samen ontwikkeld hebben.

Lokaal en kleinschalig

De wens van de Warmtecoalitie is ook om meer lokale initiatieven en kleinschalige systemen te kunnen ontplooien. Deze kleine netten moeten tevens naar elkaar toe kunnen groeien en stapsgewijs worden uitgebreid. De concept-wet stelt nu een arbitraire grens van maximaal 500 aansluitingen voor een klein systeem en een verbod om deze systemen aan elkaar te verbinden. Ruim onvoldoende om dit soort concepten echt van de grond te krijgen. Daarnaast ziet de Warmtecoalitie dat de kavelsystematiek leunt naar grootschalige systemen, terwijl deze oplossingen niet altijd de beste oplossing zijn. 

Perspectief en ruimte

Om de klimaatdoelen te halen, moeten duizenden woningen per jaar verduurzaamd worden. Om deze grote opgave voor elkaar te krijgen, is het belangrijk dat alle partijen bij kunnen dragen. Juist in deze fase van de warmtetransitie, moet daarom volop perspectief en ruimte geboden worden aan nieuwe initiatieven, flexibele en innovatieve warmte/koude-oplossingen en publiek-private samenwerkingsvormen. Het voorliggende concept van de Warmtewet 2 is zeer beperkend voor deze initiatieven en vraagt daarom om aanpassingen. 

Directeur van de Consumentenbond, Sandra Molenaar, is een van de leden van de Warmtecoalitie en laat weten dat de consument niet geholpen is bij de voorgestelde inrichting van de markt voor warmtenetten: “De minister moet voorkomen dat alleen de traditionele warmtebedrijven beter worden van de nieuwe Warmtewet. Een monopolie moet niet te lang vastgelegd worden, dat is meestal niet goed voor consumenten. En de wet moet alternatieven stimuleren.”

Ook energiebedrijf ENGIE benadrukt dat het wetsvoorstel in de huidige vorm onvoldoende bijdraagt aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord: “ENGIE is ervan overtuigd dat de energietransitie alleen gerealiseerd kan worden door samen te werken. De warmtewet 2 zou verschillende samenwerkingsvormen juist moeten stimuleren in plaats van uitsluiten. Door samen te werken met partijen die de verantwoordelijkheid nemen om een deel van de oplossing te bieden binnen een warmtenet, zorgen we voor een betaalbare en CO2-neutrale warmtevoorziening in Nederland.”

De Warmtecoalitie vormt een spreekbuis voor partijen die zien dat andere warmteconcepten op achterstand worden geplaatst. De marktpartijen, technische branchevereniging, netwerkbedrijven en bewoners-coöperaties zien met lede ogen aan dat de markt dichtgetimmerd wordt. Dit is niet in het belang van gemeenten en de afnemers, waaronder de woningbouwcoöperaties, vertegenwoordigers van huurders en consumenten. 

Lees hier de volledige reactie op de consultatie van de Wet Collectieve Warmte (Warmtewet 2). De warmtecoalitie vertegenwoordigt de volle breedte van de maatschappij van gemeenten, private partijen, netwerkbedrijven, consumentenorganisaties, woningcorporaties, warmte-coöperaties, milieu partijen, tot aan bewonersverenigingen.

Aandacht in NRC voor Warmtemanifest

NRC geeft in vijf vragen overzichtelijk de complexe wereld van warmtenetten weer. Verschillende critici komen aan het woord. Cruciaal is volgens Annelies Huygen, hoogleraar ordening van energiemarkten in Utrecht, dat de nieuwe wet meer in gaat spelen op de komst van kleine en integrale systemen en dat gebeurt nu volgens haar nog niet. Hier sluiten wij ons als brede warmtecoalitie graag bij aan.

Ook Tweede Kamerlid Tom van der Lee (GroenLinks) reageert in het artikel op het huidige wetsvoorstel. Hij geeft aan dat hij het onverstandig vindt als Wiebes nog voor de verkiezingen van komend jaar de nieuwe wet erdoorheen wil drukken. ,,Wat mij betreft gaat de minister eerst de dialoog aan met de brede coalitie van het Warmtemanifest, aldus Van der Lee.

Als brede warmtecoalitie gaan wij graag in gesprek met minister Wiebes om ons manifest verder toe te lichten. Wij vragen in dit manifest de politiek niet te kiezen voor een one size fits all model van integrale warmtebedrijven, maar juist om diversiteit in de warmtemarkt mogelijk te maken. Meer weten? Lees hier ons manifest.

Brede warmtecoalitie roept op tot breed toegankelijke warmtemarkt

Op woensdag 10 juni is door een brede warmtecoalitie van bijna 40 partijen een manifest aangeboden aan Tweede Kamerleden. In het manifest worden de Kamerleden opgeroepen om de diversiteit in de warmtemarkt te vergroten. In de huidige contouren van de aankomende Warmtewet 2.0 wordt dit volgens de warmtecoalitie onmogelijk gemaakt. Door onder andere de ontwikkeling van open netten mogelijk te houden en warmte-coöperaties te stimuleren kan de ontwikkeling van echt duurzame warmtenetten versneld worden. De Kamerleden Sienot (D66), Van der Lee (Groenlinks), Harbers (VVD), Mulder (CDA) en Dik-Faber (CU) namen het manifest van een afvaardiging van de coalitie in ontvangst.

De grootschalige aanleg van warmtenetten kan alleen slagen als gemeenten en burgers achter de plannen staan. Het is echter onwaarschijnlijk dat dit binnen de voorgestelde contouren van de nieuwe Warmtewet 2 gaat lukken. Het huidige ontwerp van de wet beperkt de toekomst van de warmtevoorziening door een model uit het verleden toe te passen. In de contouren van de Warmtewet wordt namelijk een verplichting gesteld voor integraal verantwoordelijke warmtebedrijven, zelfs met een aanwijzing voor tientallen jaren. De warmtecoalitie stelt dat dit niet bijdraagt aan het creëren van draagvlak en duurzaamheid en innovatie in de weg staat.

Volgens Leen van Dijke van Stroomversnelling, één van de initiatiefnemer van deze brede warmtecoalitie , maakt deze wet innovatieve samenwerkingen onmogelijk, terwijl deze essentieel zijn om zowel op technisch als sociaal vlak duurzaam warmtenetten te realiseren.

Via haar manifest vraagt de coalitie de Tweede kamerleden niet te kiezen voor een one size fits all model van integrale warmtebedrijven, maar juist om diversiteit in de warmtemarkt mogelijk te maken. Het is van belang dat de nieuwe Warmtewet ruimte geeft aan initiatieven van energie-coöperaties, kleinschalige en open warmtenetten stimuleert, en gebruik maakt van de kennis en ervaring van alle partijen die actief willen zijn in de warmteketen. Concreet betekent dit dat er geen verplichting gesteld moet worden voor warmtebedrijven om zogenaamd integraal verantwoordelijk te zijn. Op deze wijze kan de benodigde opschaling van warmtenetten gerealiseerd worden mét lokaal draagvlak. Publiek en private partijen staan klaar om dit samen te organiseren, maar dan moet de wet dit wel mogelijk maken.

Matthijs Sienot, Kamerlid Klimaat en Energie van D66, reageert enthousiast op het manifest: “Fantastisch om te zien dat zoveel organisaties samenwerken. Zo komen er nieuwe en goedkopere technieken, en leren we van elkaar. Samen zorgen we ervoor dat het voor iedereen zo makkelijk en goedkoop mogelijk is om met schone energie je huis te verwarmen. En als je kiest voor schoon, dan moet de energierekening omlaag in plaats van omhoog.”

Op dit moment ziet de coalitie steeds meer succesvolle ‘open’ warmtenetten, netten in nieuwe samenwerkingsvormen en warmtenetten in coöperatief bezit die op enthousiasme kunnen rekenen. Dit zijn belangrijke voorbeelden van innovatieve samenwerkingen die tot daadwerkelijke realisatie van duurzame warmtenetten hebben geleid. Juist in deze fase van de warmtetransitie moet er daarom volop ruimte geboden worden voor deze ontwikkelingen. Het faciliteert meer marktwerking, betrokkenheid en meer keuzevrijheid. Dat leidt volgens de coalitie tot de noodzakelijke stimulerende concurrentie, versnelling van de uitrol en uiteindelijk kostenreductie van duurzame warmtenetten.

De Warmtecoalitie

De warmtecoalitie bestaat uit 39 partijen en vertegenwoordigt de volle breedte van de maatschappij van private partijen, netwerkbedrijven, woningcorporaties, warmte-coöperaties, milieu partijen, tot consumentenorganisaties en bewonersverenigingen. Via dit manifest vragen wij de politiek niet te kiezen voor een one size fits all model van slechts integrale warmtebedrijven, maar juist om diversiteit in de warmtemarkt mogelijk te maken en te zorgen voor een echte versnelling.

Bekijk hier de video van de overhandiging.